Ұлттық ойын «Тоғызқұмалақ»

azamatjumat000Азамат Жұматов. Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы Жамбыл жалпы орта білім беретінмектеп –балабақшасы.

1. Оқушылар  бүгінгі  сабағымыздың   тақырыбы қазақтың ұлттық  оындарының  бірі  тоғызқұмалақ  осы  сабағымызға байланысты  қазақтың  қандай  ұттық  ойынарын  білесіңдер .

1.  Аламан  бәйге
2.  Бәйге
3.  Көкпар
4.  Аударыспақ
5.  Қазақша  күрес
6.  Тоғызқұмалақ
7.  Қыз  Қуу
8.   Жамы  алу
9    Тенге  алу
10    Алтыбақан
11     Ақ  сүйек

1  Қ   А    Т    А    Р  .

Аңға   байланысты   ойындар  .

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

2  Қ    А    Т    А    Р  .

Малға   байланысты    ойындар .

1 .
2 .
3 .
4 .
5 .

3  Қ   А    Т    А    Р  .

Ой –   өрісін   дамыту   ойындары  .

1 .
2 .
3 .
4 .
5 .
6 .

Аңға   байланысты    ойындар .

1.    Ақсерек –  көксерек.
2.    Аңшылар –  қояндар.
3.    Қасқұлақ.
4.    Ордағы     қасқыр.
5.    Ормандағы  аю.
6.    Аңшылар  мен  үйректер.
7.    Қу   түлкі   қуып  жет

Малға     байланысты    ойындар .

1.    Көксиыр .
2.    Түйе    мен    бота .
3.    Асау   көк      аларман.
4.   «Салт  аттылар»

Ой   өрісін   дамыту   ойындары .

1.    Тоғызқұмалақ.
2.    Шахмат.
3.    Дойбы.
4.    Нарды.
5.    Дамино.

1 .   Тоғызқұмалақ   тақтасы    атауында  неше   құмалақ   болады?
2.  Тақ сан деп  қандай    сандарды айтамыз?
Жұп сан   деп  қандай   сандарды айтамыз?
3 .   Ойын   барсында    « Тұздық   алу»
4 .  Тұздықты   қай  отаудан  алуға болмайды?
5.  «Атсұрау»  деп    нені   айтады?
6.  Ойынды   жазу  жүйесі.
711  -810   -915    саны  жазылса.
7 .  Ойының  мақсаты.

Ұлттық      ойындар .

Тоғызқұмалақ .

1. Тоғызқұмалақ  ойыны  туралы  жалпы  мағлұмат.
Өте   қызық  әрі терең  ойлауды талап  ететін, халқымыздың   даналығын  көрсететін  ұлттық ойындарының  бірі  тоғызқұмалақ . Халқымызбен бірге жасасып   келе  жатқан  тоғызқұмалақ  ойыны қазір кең таралып ,  дамып ,  жетіліп  келеді .  Бұрын далада  кездесе  кеткен  екі малшы  осы  ойындағы «қазан»  мен «отаудың» орнын жерді шұқып оя қойып,   дорбаларында  жүрген  қойдың   кепкен 81 құмалағын  әр  отауға тоғыз- тоғыздан бөліп салып, бірден ойнай  беретін  болған сондықтанда бұл  ойын  малшы  математикасы деп  аталған.  Қазіргі  кезде тоғызқұмалақ  ойынының  Республикалық  федерациясы  бар .  Онымен  қоса  республикалық біріншілігінің  және республикалардың  жарыстардың жеңіпаздарына «Қазақстан спорт  шебері»  деген атақ беріледі.

            Тоғызқұмалақ   ойыны  туралы  жалпы  мазмұны өлең жолдарында  баяндалады  екен .

ҚАЗАҚ  ХАЛҚЫНЫҢ  ҰТТЫҚ  СПОРТ ТҮРЛЕРІ.

  1. АЛАМАН .
  2. БӘЙГЕ.
  3. ЖАМБЫ  АТУ.
  4. КӨКПАР.
  5. АУДАРЫСПАҚ.
  6. ҚАЗАҚША  КҮРЕС.
  7. ТОҒЫЗҚҰМАЛАҚ.
  8. АҚ   СҮЙЕК.
  9. ҚЫЗ  ҚУУ.
  10. Алтыбақан.  т.б

1. Қызықтырған есепшіні, ойлыны,
Бабалардың  бұл – ежелгі ойыны.

2. Екі   адамға  тең бөлінген   «мал- жайы»,
Ойнау үшін  тақтасы   бар  арнайы.

3. Бар он  сегіз   ұясы  оның—кіші  отау,
Екі   қазан үлкен  –  іші  отау.

4. Бір  жүз алпыс екі –барлық  құмалақ,
Сексен  бірден –екі ойыншы тұр қамап,

5. Әрқайсысының сегіз ұя –  «ойы» бар.
Әр ұяның дәл  тоғыздан «қойы» бар.

6. Екі  ойыншы –екі «қойшы»  кезекпен,
Түсіреді  ұяға «қой»  есеппен.

7. Бір –бірінің  ұясына  айдайды,
« Қой –құмалақ» ,  санын жіті аңдайды

8. Ұяда  қай  жұп болса «қой» -құмалақ
Бәрі қарсы қазанға кеп құмалақ.

9. Солай  талай  қой қазанға  түседі,
Есепке  оны  екі  қойшы  тізеді.

10. Кімде- кімнің қазаны  тез толады,-
Сол  ойыншы  ұтып  шыққан  болады.

11. Қызықтырған  бүгін   де ойлыны,
Міне,  осындай  бабалардың  ойыны.

5сыны
САБАҚ  ЖОСПАРЫ 25.  КҮНІ.29.10.14
Сабақтың  тақырыбы: «Тоғызқұмалақ»
Сабақтың  мақсаты:

  1. Оқушылардың   математикалық  амалдарды пайдалануға дағдыландыру:
  2. Оқушыларды  жазбаша және  ауызша есептеу әдістеріне қалыптастыру. Жас  ұрпақтың ойлану қабілетін  дамыту, қас  – қағымда  шешім  қабылдауға үйрету.
  3.  Жас  ұпақты  қадір –қасиетімізді  қастерлей   білуге  тәрбиелеу .

Қазақтың  ұлттық  ойынын дамып  жетілдіруде  сынып  арасында саиыс.

Сынып  жеңіпаздарын  анықтау.
Пәнаралық   баиланыс:  Математика  , тарих.

1. Дайындық  бөлімі:
Сапқа тұрғызу, саптық  командаларды орындау . Кезекшіден  рапорт  қабылдау, оқушылардың  сабаққа  қатысуын тексеру.

Негізгі   бөлім :

  1.  Тоғызқұмалақ   ойыны   туралы  жалпы Мағлұмат.
  2.   «Тоғызқұмалақ»   ойыны  туралы жалпы мазмұны өлең жолдары.

Оқушыларға   сұрақ: қазақтың қандай Ұлттық  ойындарын   ұттық  ойындарын  білесіңдер?

Тапсырма:
Ойынның   мақсатына,   ережесіне,  мағанасына  қарай Әр қатар  ойындарының   атарын  жазыңдар.
Жүріс  жасалатын  отаудағы  соңғы  құмалақ дәл  қай  отауға  барып   түсетінін   табудың жолы  ілгері,  кері  есептеу .

Қорытынды    бөлім:

Оқушылармен  тоғызқұмалақ   ойынының  жеңіпаздарын   марапаттау.:

«Тоғызқұмалақ»  ойындарының атаулары.

  1.  Отау  –    «таңдык»
  2.  Отау  –    «көшпелі»
  3.  Отау  –    «атөтпес»
  4.  Отау  –    «атсұратар»
  5.  Отау  –    «бел»
  6.  Отау  –    «белбасар»
  7.  Отау  –    «қандықақпан»
  8.  Отау  –    «көкмойын»
  9.  Отау  –    «маңдай»

Check Also

ҰБТ – 2017 жаңа форматы және мамандықтар туралы толық мәлімет.

Ұлттық бірыңғай тестілеудің екі кезеңде өтеді. Қорытынды аттестаттау – бұл мемлекеттік бітіру емтиханы. ҰБТ– жоғары оқу …

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.