Сақтардың тарихы (6-сынып).

«Қазақста нтарихы» пәні бойынша оқумодулі.   (6-сынып)

Сабақтың толық мәтінін көшіріп алу
№1 Модуль.
I. Сабақтың тақырыбы: Сақтардың тарихы.
Сабақтың мақсаты: 1. Сақтардың мекені, қоғамы, тарихы, шаруашылығы, мәдениетінің
қалыптасуын тірек сызбалар арқылы баяндай отырып тарихты меңгертуге
ықпал ету және қызығушылығын қалыптастыру.
2. Көрнекі құралдарды пайдалана отырып сабақты меңгерту барысында оқушылард ың өзіндік
жұмысқа, бір-бірімен қарым-қатынас жасай білуге, сөйлеу мәдениетін игеруге, отансүйгіштікке
тәрбиелеу.
3. Оқушылардың өзіндік , топтық жұмыстарынұйымдастыра отырып, ойлау, сөйлеу, қарым-қатынас
жасай білу қасиеттерін дамыту.
Сабақтың әдісі: Модульдік оқыту технологиясы.
Модуль құрылымы Сағат саны Модульдің мазмұны Уақыты Ескертпе.
Кіріспе бөлімі 1-сабақ 1. Модульге кіру 15- мин Оқушылар дәптерге жазады
2. Лекция: Сақтардың тарихы 30- мин.
3. Тірек сызбасын түсіндіру.
Сөйлесу бөлімі 2-сабақ Оқу матариалдарын игеру Оқушылардың өз бетінше жұмысы
1. «Жұлдызды сәт» ойыны 40-мин
2. Қорытыныды 5-мин.
3-сабақ Семинар сабақ 45-мин
1. Сақтардың қоғамдық
құрылысы
2. Сақтардың тәуелсіздік
жолындағы күресі. Шырақтың ерлігі.
Сақтардың мәдениеті
Қорытынды бөлім 4-сабақ 1. Қорытынды бақылау 40-мин
2. Қорытынды 5-мин
1- сабақ.
1) Дәріс беру.

Сақ тайпаларының негізгі 3 тобы:№1 кесте

Атауы Мекені
Парадарайя
( теңіздіңарғыжағындағысақтар) Қаратеңіздіңсолтүстігі, Аралтеңізімаңы, АмударияменСырдарияныңтөменгіағысы.
Тиграхауда
( шошақбөріктісақтар) Сырдарияныңортаағысы, Тянь-Шань, Жетісу.
Хаумаварга
(хаомасусынындайындайтынсақтар) Мургабаңғары (Түркіменстан)

№1 сызба. Сақтардың қоғамдық құрылысы

«Сақ қоғамының әлеуметтік құрылымы» №2 кесте

Сақтардың әлеуметтік топтары
Киім
түсі
Сақтарға аспаннан түскен аталған заттарды ерекшеліктеріне қарай бөл: 1.Соқа мен қамыт.
2.Найза мен садақ.
3. Жайпақ тостаған. Аспаннан түскен заттармен сақтар не істейді?
Жауынгерлер Қызыл Найза мен садақ. Жауларын алыстан садақпен, жақыннан найзамен түйрейді.
Абыздар Ақ Жайпақ тостаған. Тостағанға құйылған дәмді құрбандыққа береді
Малшылар мен егіздер Сары
және
көк Соқа мен қамыт. Өгіздің көмегімен астық өсіреді.

Сақтар. №3 кесте
Тарихи
шеңбері. Б.з.д VII- IV ғасырлар.
Жер
аймағы. Жетісу Арал маңы Мұрғаб
өзен Орталық Солтүс
тік Шығыс Оңтүс
тік Батыс Оңт-
батыс
Тайпалар Тигра-
хауда Парадар
айя Хаомо
варга Исседон Аргип
пей Аримас
пы Масса
гет,дай. Савро
Мат,
сармат Каспы
Әлеумет
тікжікте
луі. – Абыздар (ақтүс)
– Жауынгерлер (қызылтүс)
– Қауыммүшелері. Егіншілер, малшылар (көкнемесесарытүс)
Шаруашы
лығы – Көшпелі мал (БатысжәнеОрталықҚазақстан)
-Жартылайкөшпелі мал. (ШығысҚазақстан, Жетісу)
– Отырықшы мал
– Суармалыегіншілік. (Оңт.Қазақстан, Талас, Шу, Сырдария)
Өнері – «Аңдық стиль» (Б.з.д. V­IV ғасырлардағы «Алтын адам»
Діні Анимизм – ата-баба аруақтарынасиыну.
Тотемизм – Мәйіттісақтау, мумиялау, бальзамдау
Магия – Мәйіттергеқызылбояужағу, мәйітбасына от жағу.
Тілі Шығысирандық
Тарихи
дерек
көздері – Гередот
– Страбонжазбалары
– Полиен
– «Авеста» кітабы
Аталуы – Гередот «Азиялықскивтер»
– Парсылар.Сақ – мағынасы «Құдіреттіеркектер» –
– Иран жазбалары «Жүйрікаттытурлар»
Сыртқы
саяси
жағдайы. – Б.з.д 529 ж. парсы Кирдіңжорығы.
– Б.з.д 519-518 ж. парсы патшасы 1 Дарийдіңжорығы
– Б.з.д IV ғ (330-327 жж) Александр Македонский (ЕскендірЗұлхарнайын) жорығы
– Б.з.д 490 ж. Марафон шайқасындаПарсыларменодақтасып, гректерменсоғысы.

Қазақстан жерінен табылған «Алтын киімді адамдар» №4-кесте.
№ Табылған жері Қай ғасырға жатады? Қанша алтын әшекейлермен безендірілген?
№1.Алтын адам Жетісу. Есік қорғаны. Б.з.б 5-4 ғасырлар 4 мыңға жуық алтын әшекей
№2.Алтын адам Атырау облысы. Аралтөбе қорымы Б.з.б 2 ғасырлар Алтын киімі. Болат қылыш.
№3.Алтын адам Шығыс Қазақстан. Шілікті ескерткіші. Б.з.б 8 ғасырлар 4325 алтын әшекей
№3.Алтын адам Орталық Қазақстан. Қарқаралы өңірі. Б.з.б 6-5 ғасырлар 20 құйма алтын, 6 алтын орама.
30 шақты түрлі формада құйылған алтын әшекей

2- сабақ.

«Жұлдызды сәт» ойыны.
Сынып екі командаға бөлінеді.
І-кезең. Кім жылдам? ( 10 сұрақтан тұрады.)
ІІ-кезең. Тапқыр ұжым. (Оқушылардың контур картамен жұмысы.
ІІІ-кезең. Ұғымдар сәйкестігін тап.
IV –кезең. Жұмбақ суреттер.
V-кезең. Сөзжұмбақ.
VI. Мәре.

І-кезең. Кім жылдам? ( 10 сұрақтан тұрады.) 1-топқа.
1. Сақ жеріне басып кірген парсы патшасы Дарийге жіберген сақтардың жұмбақ сыйлығында қандай заттар бар? Тышқан, құс, құрбақа, жебе
2. Сақ-скиф жеріне басып кірген грек-македон әскерінің қолбасшысы.(А.Македонский)
3. Сақтар туралы “дұшпанға-қатал, досқа-адал” деп баяндаған. (грек жазбалары)
4. Парсы жазбаларында Жетісу, Сырдарияның орта ағысында тұрған сақтар. (тиграхауда)
5. Сақ-парадарайаларының оңтүстігінде қоныстанған сақтар атауы. (хауомоварга)
6. Сақ қоғамындағы тайпалар мен рулар арасындағы даулы мәселелерді шешті. (Көсем)
7. Сақ қоғамындағы адамдар тобы. (Жауынгерлер, абыздар, малшылар мен егіншілер)
8. Сақ қоғамында ақ киім кигендер. (Абыздар)
9. Алматы маңынан табылған, конус тәріздес тұғыр шетіне 15 бұқа бейнеленген табақ атауы.
(Жетісу михрабы)
10. Македон әскеріне қарсы 3 жыл партизандық соғыс жүргізген қолбасшы. (Спитамен)

2-топқа.
1. Сақ қоғамындағы абыздардың танымал белгісі. (Тостаған мен бас киім)
2. Сақ қоғамындағы “сегізаяқтылар” деп аталғандар. (малшылар мен егіншілер)
3. Сақтарды “Әлемдегі ең әділ, ең шыншыл халық” деп есептегендер. (гректер)
4. Жазба деректерден белгілі б.з.б. 570-520 жылдары өмір сүрген сақ патшайымы. (томирис)
5. Сақтар өмірінде аз өсірілген мал түрі. (ірі қара)
6. Сақтар туралы “Құдай деп олар күнді есептейді және оған жылқыны құрбандыққа шалады” деп жазған. (Страбон)
7. Сақ малшысы “Шырақ” туралы суреттейтін грек тарихшысы. (Полиан)
8. Қызылордадан 300 шақырым жерде орналасқан сақ қаласының орны. (Шірік Рабат)
9. Тиграхауда сақтарының қоныстанған аумағы. (Оңтүстік Қазақстан)
10. Ең бірінші қолданылған металл. (мыс)

ІІ-кезең. Тапқыр ұжым. (Оқушылардың контур картамен жұмысы)

1-топ. «Алтын киімді адам» табылған жерлерді белгіле.

2-топ. Картаға сақ тайпаларын орналастыр.

ІІІ-кезең. Ұғымдар сәйкестігін тап. 1-топ.

1-топ. Төмендегі суретте қандай жағдай бейнеленген? (Шырақ батырдың ерлігі)

2-топ.

2-топ. Бұл сурет туралы не білесің? (Сармат көсемі. Арал төбе қорғаны. 2-алтын адам)

V-кезең. Сөзжұмбақ. 2-топқа бірдей.
Кілт сөздің көмегімен тік торкөздердегі жасырулы тұрған сөзді тап:

VI. Мәре. 1-топ.
Геродот былай деп жазды: “Олардың жеріне басып кірген жаудың еш-қайсысы қашып құтыла
алмайды. Егер олар ашык соғысуды өздері қаламаса, ешкім оларды қуып жете де алмайды,
себебі оларда ————- да, —————– те жоқ. Алайда олар өз баспаналарын өздерімен бірге ала
журеді өрі олардың барлығы да ат үстінде садакты жақсы ататын мергендер. Азықты олар жерден емес, мал өсіруден табады. Осындай жағдайда олар қалай жеңімпаз болмасын”.
Сақтар туралы білгеніңді ескере отырып, олардағы жоқ нәрсені тап.Қала, бекініс.

2-топ. Ежелгі грек Фукидидтің айтуынша сақтарға жетіспейтін нәрсе: Ынтымақ пен тәртіп.

3-сабақ.

№5 Кестені толтырыңдар. Сақ тайпаларының басқыншылармен тәуелсіздік жолындағы күресі.

Кімдер
шапқыншылықжасады? Қашан? Сақтардың
қолбасшысы Нәтижесі
Кирбастағанпарсыәскерібасыпкірді
Дарий бастағанпарсылар
Александр
Македонский
бастаған
грек әскерлері

№6 Кестені толтырыңдар. «Сақ» сөзінің мағынасы.
Парсы жазбаларында
Иран жазбаларында
Грек авторлары
№7 Кестені толтыр. Сақтар туралы деректер көзі.
Авторлар Деректер көзі
“Сақтар әлемдегі ең шыншыл, ең әділ халық”
“Сақ әйелдері ержүрек келеді, соғыс қаупі төнгенде ерлеріне көмек көрсетіп, ұрысқа араласады.”
“Сақтар – жақсы шабандоздар. Олар садақпен, қылышпен және қола балталармен қаруланған, сауыт киген.”
“Киімі мен өмір сүру дағдысы скифтерге ұқсас. Олардың барлық бұйымдары алтын мен мыстан жасалған.Олар егін екпейді, үй малдарымен балықтарды азық етеді.Сүт ішеді.

Сақтар тұрмысына сипаттама бер.

4-сабақ.
Қорытынды бақылау.
Блум таксономиясы бойынша.
№ Блум таксономиясының мақсаттық жүйесі Тест
1 Білу 1 Сақтар б.з.б. нешінші ғасырда өмір сүрді ?А) 1 ғ. Б) 2 ғ. В) 3 ғ
2 Гректерсақтардықалайатады ?А) СақБ) Азиялықскифтер. В) Турлар
3 Сақтар қандай үйлерде тұрған ?А) Ағаш үй. Б) Киізүй В) Кірпішүй
4 Сақ қоғамы неше топқа бөлінді ?А) 2. Б) 3 В) 4
5 Сақтар неге табынды ?А) Күнге отқа Б) Ауаға , суға . В) Тау , тасқа
2 Түсіну 1 Геродот Қазақстанның ежелгі тұрғындарын қалай атады?
а) сақтар ә) массагеттер б) азиялық скифтер в) дайлар
2 Парсылар Жетісуды мекендеген сақтарды қалай атады?
а) сақ-тиграхауда ә) массагеттер б) сақ-парадарайа
в) сақ-хаумаварга
3 Сақ қоғамында кімдер ақ түсті киім киген?
а) патшалар ә) жауынгерлер б) малшылар в) абыздар
4 Б.з. б VI ғасырда Ахеменид әулетінің патшалары үш рет өз
әскерлерін сақтарға қарсы жорыққа бастады.Соның бірі б.з.б 530 жылғы сақтармен шайқас кімнің өлуімен аяқталды?
А) Кир патшаның. Ә) Спаргапис Б) Спитамен. В) Тұмар
5 Сақ жеріне басып кірген парсы патшасы Дарийге жіберген сақтардың жұмбақ сыйлығында Қандай заттар бар?
А) жылан, бүркіт, жебе, бақа. Ә) Құс, тышқан, көлбақа, бес жебе.
Б) жебе, тышқан, тостақ, таға В) Құс, тышқан, көлбақа, алтын.
3 Қолдану 1

. Мына пікірлермен келісесің бе?
№ ПІКІРЛЕР ИӘ ЖОҚ
1 Томирис: «Сен қанға тоймаушы едің, енді тойғаныңша іш!» деп Дарийдің басын қан толтырылған торсыққа салды.
2 Сақтардың біраз бөлігі парсылармен одақтаса отырып, Египет, Грецияға да жорықтарға қатысқан.
3 «Егер сендер, парсылар, құс тәрізді аспанға ұшып кетпесеңдер немесе тышқан секілді жер астына кіріп кетпесеңдер, көлбақа құсап суға түсіп жоғалмасаңдар, біздің жебеміздің астында қаласыңдар» деді Кир патша
4 Сақтарда Колоксайдың ұрпақтары тұңғыш патша әулетіне жатады.
5 Грек-македон патшасы Үндістанға аттанғанда массагет тайпасының ауыр қару-жарақты әскері оларға қосылды.

4 Талдау Суреттегі ескерткіштер табылған жерлерді картада белгіле

5 Жинақ
тау
6 Бағалау Мәнжазба қорғау.
1.Ертеде сақ елінің бірлігі бұзылып, ішін алауыздық жайлаған кезінде, ел көсемдері халықтың басын біріктіру үшін үлкен қазан құюға бұйырады. Сақ сарбаздары жебелерінің мыс масағын жинатып, содан нарқазан құяды. Осы қазанға пісіріліп таратылған тағамнан дәм татқан сақтар өкпе-наздарын ұмытып, қазан асып, от басында қайтадан татуласып, осылайша ел бірлігі сақталып қалған екен. Қазіргі кезде қазақ халқында осы жағдайлар жасалатын мейрам бар. Ол қандай мейрам. Ол туралы не білесің?
2. Бар аңсары біреудің елін шауып, олжаға батып, атағын шығаруға ауған Кир Сақ даласына басып кірді. Егер сен Кирдің ақылшысы болсаң, оған қандай ақыл айтар едің?

Check Also

ҰБТ – 2017 жаңа форматы және мамандықтар туралы толық мәлімет.

Ұлттық бірыңғай тестілеудің екі кезеңде өтеді. Қорытынды аттестаттау – бұл мемлекеттік бітіру емтиханы. ҰБТ– жоғары оқу …

Один комментарий

  1. Өте керемет мағлұматтар! Қазақ мұғалымдары жаза бастағанына куанбасқа болмайды!!!!!!!!!!!!!

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.